भारतीय निवडणूक आयोग माहिती मराठी

शेअर करा

भारतीय निवडणूक आयोग माहिती मराठी :

लोकशाही मध्ये महत्वाची भूमिका बजावणाऱ्या संस्थांपैकी एक संस्था म्हणजे भारतीय निवडणूक आयोग (Election Commission of India). लोकशाही मूल्यांचे पालन करून आणि स्वतंत्रपणे निवडणूक व्यवस्थापन करणे  हे या संस्थेचे मुख्य काम आहे. देशपातळीवरील अथवा राज्य पातळीवरील निवडणूक प्रक्रिया पारदर्शकपणे पार पडणे, कोणताही अनुचित प्रकार होत असेल तर त्याला आला घालणे अशा अनेक जबाबदाऱ्या निवडणूक आयोगाकडे असतात. भारतीय निवडणूक आयोग माहिती मराठी मराठी मधून ….

1. स्थापना 

२५ जानेवारी १९५० रोजी भारतीय निवडणूक आयोगाची स्थापना केली गेली. राजकीय पक्ष नोंदणी, निवडणूक चिन्ह, पक्ष देणग्या हिशोब, निवडणूक जाहीर करणे आणि संबंधित विविध काम भारतीय निवडणूक आयोगाद्वारे केले जातात. भारतीय राज्यघटनेमध्ये निवडणूक आयोग संबंधित तरतुदी दिल्या आहेत (३२४ ते ३२९क). निवडणूक आयोग स्थापना दिवस हा राष्ट्रीय मतदार दिवस म्हणून साजरा केला जातो.

2. आयुक्त नेमणूक

भारतीय निवडणूक आयोगाचे मुख्य कार्यालय दिल्ली येथे आहे, मुख्यालयाचे प्रमुख म्हणजेच आयोगाचे मुख्य आयुक्त असतात. राष्ट्रपती हे मुख्य निवडणूक आयुक्तांची नेमणूक करतात तसेच सहाय्यक आयुक्तांची नेमणूक केली जाते. भारतातील सर्वोच संस्था म्हणून निवडणूक आयोगाची गणना केली जाते. यामुळे निवडणूक आयुक्त पद हे न्यायमूर्ती पद प्रमाणे असते.

निवडणूक आयोगाचे आयुक्त यांचा कार्यकाळ ६ वर्ष अथवा वयवर्षे ६५ जे आधी पूर्ण होईल ते ग्राह्य धरले जाते. कार्यकाळ संपण्याआधी पदमुक्त व्हायचे असेल तर, राष्ट्रपती यांच्या कडे राजीनामा सुपूर्द करण्यात येतो. तसेच कायदयानुसार राष्ट्रपती हे आयुक्तांना पदमुक्त करू शकतात (अपवादात्मक परिस्थिती मध्ये). 

3. राज्य निवडणूक आयोग 

महाराष्ट्र निवडणूक आयोगाची स्थापना २६ एप्रिल १९९४ मध्ये करण्यात आली. राज्यातील स्थानिक स्वराज्य संस्था जिल्हापरिषद, पंचायत समिती, ग्रामपंचायत, महानगरपालिका, नगरपालिका, नगर पंचायत  यांच्या निवडणूक घेण्याची संविधानिक जबाबदारी राज्य निवडणूक आयोगाकडे आहे. 

केंद्रीय निवडणूक आयोग मुख्य आयुक्त द्वारे नियंत्रित केला जातो तसे राज्यात मुख्य निवडणूक अधिकारी द्वारे निवडणूक नियंत्रित केल्या जातात. मुख्य निवडणूक अधिकारी याना जिल्हाधिकारी, तहसीलदार निवडणूक प्रक्रियेमध्ये मदत करतात.

4. यंत्रणा 

निवडणुक कार्यक्रम जाहीर करण्यात आल्यानंतर निवडणूक व्यवस्थापन करण्यासाठी एक यंत्रणा उभी केली जाते. राज्य निवडणूक आयोगाद्वारे यंत्रणा आखली जाते. या मध्ये शासकीय सेवेमध्ये असणारे कर्मचारी आणि अधिकारी नेमले जातात. अनुभव आणि पदाच्या दर्जाप्रमाणे काम सोपवण्यात येते. निवडणूक संपल्यानंतर सर्व कर्मचारी पूर्वपदावर काम करण्यास जातात.

राज्य निवडणूक आयोग आणि केंद्रीय निवडणूक आयोग या दोन्ही यंत्रणा लोकशाही साठी अत्यंत महत्वाच्या आहेत. कोणत्याही दबावाशिवाय आणि स्वायत्तपणे कार्य करणे हि मोठी जबाबदारी यांच्यावर असते. निवडणूक प्रक्रियेमध्ये अनुचित प्रकार घडू न देणे, मतदान केंद्रावर लक्ष ठेवणे, कायद्यानुसार कार्यवाही करणे  या बाबी महत्वाच्या असतात. (भारतीय निवडणूक आयोग माहिती मराठी)


अलीकडील लेख :

  • EPFO UAN KYC अपडेट करण्याची प्रक्रिया
    PF खात्यातून रक्कम काढण्यासाठी UAN मध्ये सर्व माहिती अपडेट करणे बंधनकारक आहे. माहिती अपडेट केली नसेल तर आपल्याला पीएफ रक्कम काढता येणार नाही. यामध्ये KYC म्हणजेच महत्वाची कागदपत्रे आणि त्यातील माहिती EPFO खात्याशी जोडणे. आधार, पॅन आणि बँक खाते हे कागदपत्रे जोडणे आवश्यक आहे. घरबसल्या ऑनलाईन पद्धतीने KYC प्रक्रिया पूर्ण करता येते. KYC अपडेट करण्याची … Read more
  • UAN क्रमांक ऍक्टिव्ह करण्याची प्रक्रिया. UAN Activation Process in Marathi.
    UAN क्रमांक ऍक्टिव्ह करण्याची प्रक्रिया. UAN Activation Process पीएफ रक्कम काढण्यासाठी महत्वाची बाब म्हणजे UAN क्रमांक ऍक्टिव्ह असणे. UAN ऍक्टिव्ह करण्याआधी आपला UAN क्रमांक माहिती हवा. संस्थेतील संबंधित वरिष्ठांना विचारून तो माहित करून घेता येतो. त्याच प्रमाणे EPFO वेबसाईट वरून देखील UAN क्रमांक मिळवता येतो. त्यासाठी आपला मोबाईल क्रमांक आणि त्यावर येणारा OTP टाकून UAN … Read more
  • ई-बुक म्हणजे काय?
    वाचन म्हणजे एक असा छंद जो एकाग्रता आणि ज्ञान डोही गोष्टीसाठी फायद्याचा ठरतो. पुस्तकं वाचन केल्याने एकाग्रता वाढते तसेच वाचणामुळे आपल्याला ज्ञान देखील प्राप्त होते. पूर्वी ग्रंथाल्यामध्ये जाऊन पुस्तकं आणून वाचन झाले की परत द्यायचे. मात्र आत्ता फारशी ग्रंथालय नाहीत. याला कारण म्हणजे तंत्रज्ञानाची प्रगती. आता एका क्लिक वर पुस्तकं मागवता येतात किंवा ई-बुक डाउनलोड … Read more
  • म्युटेशन म्हणजे काय? Meaning of Mutation in Marathi.
    कोरोनासारखा गंभीर आजार जगाला सतावत आहे. सर्व जगातील शास्त्रज्ञ कोरोनावरील लस शोधण्यात अथक परिश्रम घेत आहेत. काही लसी निर्माण सुद्धा करण्यात आल्या आणि अत्यावश्यक वापरासाठी परवानगी देखील देण्यात आली. कोरोना व्हायरस हा कुठून आला, कुठल्या देशात उद्भवला अथवा इतर अनेक प्रश्न उपस्थित होत असताना अजून एक नवीन आव्हान उभे राहिले आहे ते म्हणजे “म्युटेशन”. ज्याप्रकारे … Read more
  • ई-कॉमर्स म्हणजे काय? E Commerce information in Marathi.
    वस्तू खरेदी दैनंदिन वापरातील वस्तू स्थानिक बाजारपेठेतून खरेदी केल्या जातात. जसे भाजी, फळे, किराणा आणि इतर वस्तू जवळच्या दुकानात सहज उपलब्ध होतात. दैनंदिन आणि आवश्यक वस्तू शिवाय इतर वस्तू, जसे कपडे, पादत्राणे, उपकरणे इत्यादी वस्तू सर्वात आधी E-commerce वरती उपलब्ध केल्या गेल्या. या वस्तू कमी आवश्यक असल्याने थोड्या उशिरा मिळाल्या तरी चालतात, शिवाय जास्तीत जास्त … Read more

Leave a Comment

error: Content is protected !!